Λίγο πριν χτυπήσει το κουδούνι: το άγχος των πανελλαδικών εξετάσεων

Όταν η επίδοση αρχίζει να ταυτίζεται με την προσωπική αξία

Οι πανελλαδικές εξετάσεις αποτελούν για πολλούς μαθητές μια περίοδο έντονης ψυχικής πίεσης και αβεβαιότητας. Το άγχος αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της ανθρώπινης εμπειρίας. Είναι ο τρόπος με τον οποίο ο οργανισμός αντιδρά απέναντι σε κάτι που βιώνεται ως απαιτητικό, αβέβαιο ή απειλητικό. Για πολλούς μαθητές, η περίοδος των πανελλαδικών εξετάσεων συμπυκνώνει ακριβώς αυτή την εμπειρία: φόβο, αγωνία, πίεση και έντονη ψυχική κινητοποίηση.

Το άγχος των εξετάσεων δεν συνδέεται μόνο με τον φόβο της αποτυχίας. Συχνά συνδέεται με κάτι βαθύτερο: με την αίσθηση ότι μέσα από την επίδοση θα κριθεί η προσωπική αξία, η αποδοχή και το μέλλον του ίδιου του υποκειμένου.

Για αρκετούς μαθητές, οι πανελλαδικές εξετάσεις βιώνονται όχι μόνο ως μια εκπαιδευτική διαδικασία αλλά και ως μια δοκιμασία προσωπικής αξίας.

Οι προσδοκίες των γονιών, η πίεση του περιβάλλοντος, η σύγκριση με άλλους μαθητές αλλά και η ευρύτερη κοινωνική αντίληψη ότι οι εξετάσεις καθορίζουν ολόκληρη τη ζωή, ενισχύουν αυτή την ψυχική επιβάρυνση. Η επιτυχία αρχίζει σταδιακά να μετατρέπεται σε απόδειξη αξίας, ενώ η αποτυχία βιώνεται όχι ως μια δύσκολη εμπειρία, αλλά ως προσωπική ματαίωση.

Κάπου εκεί, η επίδοση παύει να είναι ένας στόχος και γίνεται ταυτότητα. Πολλές φορές, ακόμη και μαθητές με υψηλές επιδόσεις βιώνουν έντονο άγχος, επειδή η δυσκολία δεν αφορά μόνο το διάβασμα ή την προετοιμασία, αλλά τον φόβο της αποτυχίας και της απώλειας της αναγνώρισης.

Το υποκείμενο αρχίζει να σκέφτεται με όρους απόλυτους: «πρέπει να τα καταφέρω», «τίποτα λιγότερο δεν είναι αρκετό», «αν αποτύχω, θα απογοητεύσω τους πάντες». Η σκέψη οργανώνεται γύρω από ένα σχήμα άσπρου-μαύρου, όπου η επιτυχία ταυτίζεται με την αποδοχή και η αποτυχία με την απόρριψη.

Μέσα σε αυτή τη συνθήκη, το άγχος παύει να λειτουργεί κινητοποιητικά. Αντί να βοηθά τον μαθητή να οργανώσει την προσπάθειά του, αρχίζει να τον εγκλωβίζει σε έναν κύκλο φόβου, αμφιβολίας και ψυχικής εξάντλησης.

Οι καταστροφικές σκέψεις γίνονται πιο επίμονες:
«Δεν είμαι αρκετός»,
«θα αποτύχω»,
«ό,τι κάνω δεν φτάνει»,
«θα απογοητεύσω τους άλλους».

Και πολλές φορές το σώμα αρχίζει να μιλά εκεί όπου οι λέξεις δυσκολεύονται:
αϋπνία, ταχυκαρδία, δυσκολία συγκέντρωσης, σωματική ένταση, εκνευρισμός ή αίσθηση συνεχούς υπερέντασης.

Το πιο δύσκολο, όμως, δεν είναι μόνο η πίεση των εξετάσεων. Είναι ότι αρκετοί μαθητές αρχίζουν σταδιακά να αισθάνονται πως η αξία τους εξαρτάται αποκλειστικά από το αποτέλεσμα.

Και ίσως ακριβώς εκεί να βρίσκεται μία από τις πιο επώδυνες πλευρές αυτής της περιόδου: όταν το υποκείμενο παύει να βλέπει τις εξετάσεις ως μια σημαντική δοκιμασία της ζωής και αρχίζει να τις βιώνει σαν τελική απόδειξη του ποιος είναι.

Η διαχείριση του άγχους δεν ξεκινά την ημέρα των εξετάσεων. Ξεκινά πολύ νωρίτερα — μέσα από τη δυνατότητα του μαθητή να αναγνωρίσει τι είναι αυτό που πραγματικά τον φοβίζει, να εκφράσει τις αγωνίες του και να μη μείνει μόνος απέναντι στην πίεση που βιώνει.

Η συζήτηση με γονείς, φίλους, καθηγητές ή ειδικούς ψυχικής υγείας μπορεί να λειτουργήσει υποστηρικτικά, ιδιαίτερα όταν δημιουργείται ένας χώρος όπου το άγχος δεν αντιμετωπίζεται ως αδυναμία αλλά ως ανθρώπινη εμπειρία.

Παράλληλα, είναι σημαντικό οι ίδιοι οι γονείς να μπορούν να διαχωρίσουν την επίδοση του παιδιού από την προσωπική του αξία. Η στήριξη δεν αφορά μόνο την οργάνωση της μελέτης ή την ενίσχυση της προσπάθειας, αλλά και τη δυνατότητα του παιδιού να αισθάνεται ότι παραμένει αποδεκτό ακόμη και όταν δυσκολεύεται, αμφιβάλλει ή αποτυγχάνει.

Οι πανελλαδικές εξετάσεις αποτελούν αναμφίβολα μια απαιτητική και ψυχοφθόρα διαδικασία. Ωστόσο, όσο περισσότερο το υποκείμενο καταφέρνει να διαχωρίζει την αξία του από το αποτέλεσμα, τόσο περισσότερο μπορεί να παραμένει ψυχικά παρόν μέσα σε αυτή την εμπειρία χωρίς να καταρρέει κάτω από το βάρος της.

Γιατί πολλές φορές το πιο δύσκολο δεν είναι οι ίδιες οι εξετάσεις, αλλά η σιωπηλή πεποίθηση ότι μέσα από αυτές θα κριθεί ολόκληρη η αξία της ύπαρξής μας.

Σχετικά Άρθρα

• Πληγωμένο παρελθόν ή τραυματισμένο παρόν;
• Η ψευδαίσθηση του Εγώ: αφέντης ή δούλος;
• Στα δεσμά της αυτονομίας και της ανεξαρτησίας