Ο φαύλος κύκλος της κατάθλιψης (Β΄ Μέρος)

Η παραίτηση, η απόσυρση και ο τρόπος με τον οποίο η κατάθλιψη συντηρεί τον εαυτό της

Ο φαύλος κύκλος κατάθλιψης περιγράφει τον τρόπο με τον οποίο οι αρνητικές σκέψεις, η απόσυρση και η παραίτηση συντηρούν την καταθλιπτική διάθεση.

Η κατάθλιψη δεν επηρεάζει μόνο τη διάθεση του ατόμου. Συχνά δημιουργεί έναν φαύλο κύκλο σκέψεων, συναισθημάτων και συμπεριφορών που σταδιακά συντηρεί και ενισχύει τη διαταραχή.

Οι αρνητικές σκέψεις, οι βαθύτερες πεποιθήσεις, η μειωμένη ενεργητικότητα, η απομόνωση και η αίσθηση αδυναμίας συνδέονται μεταξύ τους και οδηγούν το άτομο σε μια κατάσταση συνεχούς ψυχικής επιβάρυνσης.

Σύμφωνα με τους Westbrook και συνεργάτες (2010), η καταθλιπτική διάθεση σε συνδυασμό με τον αρνητικό τρόπο σκέψης οδηγεί το άτομο στη δημιουργία μιας αρνητικής εικόνας για τον εαυτό του. Το άτομο αισθάνεται ανεπαρκές, αδύναμο ή αποτυχημένο και σταδιακά μειώνεται η αυτοεκτίμηση και η αυτοπεποίθησή του.

Η αρνητική αυτή εικόνα λειτουργεί επιβαρυντικά και ενισχύει ακόμη περισσότερο την καταθλιπτική διάθεση, «δημιουργώντας έτσι έναν φαύλο κύκλο κατάθλιψης από τον οποίο το άτομο δυσκολεύεται να απομακρυνθεί.

Παράλληλα, οι αρνητικές σκέψεις και η απαισιοδοξία επηρεάζουν σημαντικά τη συμπεριφορά και την καθημερινή λειτουργικότητα. Το άτομο συχνά αποσύρεται από δραστηριότητες και σχέσεις που παλαιότερα του προσέφεραν ενδιαφέρον ή ευχαρίστηση.

Η κοινωνική επαφή περιορίζεται, οι πρωτοβουλίες μειώνονται και ακόμη και απλές δραστηριότητες μπορεί να μοιάζουν ιδιαίτερα κουραστικές ή δύσκολες.

Όσο περισσότερο το άτομο αποσύρεται, τόσο λιγότερες εμπειρίες θετικής ενίσχυσης ή συναισθηματικής σύνδεσης βιώνει. Έτσι, η αίσθηση κενού, αδυναμίας και παραίτησης ενισχύεται ακόμη περισσότερο.

Σταδιακά, η κατάθλιψη επηρεάζει και τον τρόπο με τον οποίο το άτομο αντιμετωπίζει τα προβλήματα της καθημερινότητας. Μπορεί να εμφανιστεί έντονη αναβλητικότητα, δυσκολία λήψης αποφάσεων και αίσθηση ότι οποιαδήποτε προσπάθεια είναι μάταιη ή καταδικασμένη να αποτύχει.

Σκέψεις όπως:

«Δεν θα τα καταφέρω»,
«Δεν έχει νόημα να προσπαθήσω»,
«Τίποτα δεν πρόκειται να αλλάξει»

οδηγούν το άτομο σε ακόμη μεγαλύτερη αδράνεια και παραίτηση.

Τα προβλήματα αρχίζουν να φαίνονται ανυπέρβλητα, ενώ το άτομο συχνά αισθάνεται μόνο, αβοήθητο και εγκλωβισμένο σε μια κατάσταση από την οποία δεν μπορεί να ξεφύγει.

Η συγκεκριμένη εμπειρία ενισχύει ακόμη περισσότερο τις αρνητικές πεποιθήσεις για τον εαυτό και τον κόσμο, με αποτέλεσμα να δημιουργούνται νέοι φαύλοι κύκλοι που προστίθενται στην ήδη επιβαρυμένη ψυχική κατάσταση.

Έτσι, η κατάθλιψη συχνά συντηρεί τον εαυτό της μέσα από αυτούς τους φαύλους κύκλους:
η αρνητική σκέψη οδηγεί σε απόσυρση,
η απόσυρση σε μεγαλύτερη μοναξιά και αδράνεια,
και αυτές με τη σειρά τους επιβεβαιώνουν τις αρνητικές σκέψεις και την αίσθηση αδυναμίας.

Η ψυχοθεραπευτική διαδικασία στοχεύει στη σταδιακή αναγνώριση αυτών των φαύλων κύκλων και στην κατανόηση του τρόπου με τον οποίο επηρεάζουν τη σκέψη, το συναίσθημα και τη συμπεριφορά του ατόμου.

Μέσα από τη θεραπεία, το άτομο μπορεί να αρχίσει να αναγνωρίζει τις αρνητικές γνωσιακές προκαταλήψεις, να επεξεργάζεται τις βαθύτερες πεποιθήσεις που συνδέονται με την απόρριψη, την αποτυχία ή την ανεπάρκεια και να αναπτύσσει πιο λειτουργικούς τρόπους αντίληψης του εαυτού, των άλλων ανθρώπων και του μέλλοντος.

Βιβλιογραφικές Αναφορές

Westbrook, D., Kennerley, H. & Kirk, J. (2010). Εισαγωγή στη Γνωσιακή Συμπεριφοριστική Θεραπεία. Α. Καλαντζή-Αζίζι & Κ. Ευθυμίου (Επιμ.). Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα.

Σχετικά Άρθρα

• Η κατάθλιψη και οι αρνητικές σκέψεις (Α΄ Μέρος)
• Η θεραπευτική σχέση ως ασφαλής βάση